Drogocenny jod (cz. I)

Autor: inż. Anna Gałuszka, technolog żywności, zajmuje się dietetyką i technologią żywności w Szpitalu Śląskim w Cieszynie

 

Jod

Rozmowę o jodzie i jego roli w organizmie człowieka zwykle prowokuje choroba tarczycy. Zaczyna się niepozornie, jakby mimochodem, stopniowo angażując chorego, który ze zdumieniem odkrywa, że za jego problemami stoi czynnik, o którym nic tak naprawdę nie wie. Jod kojarzony jest przede wszystkim z antidotum na chorobę popromienną, czyli z płynem Lugola. Brunatna barwa płynu i nieprzyjemny smak ,na wiele lat, skutecznie zniechęciły nas do poznawania tego pierwiastka. A przecież jod codziennie uczestniczy w wielu przemianach biochemicznych

w organizmie. Kryje się za nim coś więcej niż Lugola, czy niedoczynność tarczycy. Jest składnikiem hormonów, wpływa na rozwój inteligencji, spowalnia metabolizm prowadząc do nadwagi. Jod to pierwiastek, którego brak obniża jakość życia.                                                                       

 

Tarczyca - magazyn jodu

Szukając jodu w naszym organizmie należy zacząć od tarczycy, gruczołu dokrewnego umiejscowionego na naszej szyi. To tutaj organizm magazynuje jod i tutaj znajdziemy większość z ok. 30 mg jodu, który w sobie mamy. Magazynowanie jodu jest możliwie w ustroju, ale zgromadzony zapas jodu wystarcza najwyżej na kilka tygodni. Wyjeżdżając nad morze w celu uzupełnienia braków jodu, należy pamiętać, że jod, który organizm wchłonie i zmagazynuje w tarczycy wystarczy co najwyżej na kilka tygodni. Wspomnieć należy również,

że ze wszystkich gruczołów dokrewnych to właśnie tarczyca choruje najczęściej, a czynnikiem wywołującym stan chorobowy jest często niedobór jodu. 

 

 

Co to są hormony?

Chcąc zrozumieć znaczenie jodu dla organizmu, należy przenieść się na chwilę w skomplikowany świat hormonów.     

Przyjrzenie się hormonom, nawet pobieżne, pozwala na 

powiązanie działania hormonów ze skutkami ich obniżonej lub zaburzonej produkcji.

Hormon to substancja, która wywołuje ciąg następujących  po sobie reakcji w organizmie. Kontroluje przebieg procesów poprzez ich stymulację lub hamowanie. W przeciwieństwie do szybkich reakcji w organizmie, jakie mają miejsce pod wpływem impulsów  nerwowych, hormony uwalniane są stopniowo, przebieg procesów jest  wolniejszy.   Zwiększone, lub zmniejszone,  wydzielanie hormonów wynika z dostępnego poziomu określonej substancji, czyli od jego stężenia we krwi. Gruczoły mogą produkować jeden, lub więcej hormonów, często o przeciwstanym działaniu.  Podczas, gdy jeden hormon jest wydzielany do krwiobiegu przy wysokim stężeniu właściwego składnika, drugi zaczyna  swoją aktywność przy niskim stężeniu Taka sytuacja ma miejsce np. w przypadku trzustki i jej hormonów,   insuliny oraz glukagonu, a czynnikiem warunkującym wydzielanie hormonów jest poziom glukozy we krwi.

W ustroju hormony są dystrybuowane przez układ krwionośny jako składnik rozpuszczony we krwi lub w połączeniu z białkami osocza. Hormony są adresowane do określony komórek ciała, gdzie występuje miejscowa reakcja. Komórki docelowe rozpoznają swój hormon pod wpływem białek zwanych receptorami. Nieliczne hormony oddziaływają na metabolizm prawie wszystkich komórek organizmu. Należy do nich m.in. tyroksyna produkowana przez tarczycę oraz hormon wzrostu.

 

Jod w przemianach hormonów  tarczycy

Jod jest połączony z hormonami tarczycy: tyroksyną i trójjodotyroniną, i stanowi ich  integralny składnik. Reakcje chemiczne związane z przyłączaniem  atomów jodu umożliwiają proces tworzenia się hormonów, jak również ich przemiany. Procesy te są skomplikowane, ale nie sposób pominąć minimum biochemii.

Tyroksynę organizm produkuje łącząc ze sobą dwie cząsteczki tyrozyny, aminokwasu, z których każda ma po dwa jony jodu. Tyroksyna posiada więc aż cztery atomy jodu. Jaki jest udział jodu w tych przemianach?

Tyrozyna wyłapuje jod z krwiobiegu, umożliwia jego koncentację i kumulowanie. Powstaje aktywna cząsteczka bogata w jod. Cały proces odbywa się przy udziale białka zwanego tyreoglobuliną.

Drugim hormonem tarczycy jest trijodotyronina, która zawiera trzy atomy jodu i ona bierze czynny udział w dystrybucji jodu w organizmie. Hormon ten wpływa na szybkość metabolizmu. Mechanizmy produkcji hormonów tarczycy są stymulowane hormonem przysadki mózgowej tyreotropiną oznaczanym jako TSH. Wpływa on na wchłanianie jodu, a także stymuluje syntezę tyroksyny poprzez jodowanie tyrozyny oraz umożliwia oddzielenie się tyreoglobuliny od tyroksyny.

Z powyższego wynika, że jod jest więc składnikiem niezbędnym do powstawania hormonów. Jest substratem umożliwiającym utworzenie cząsteczek silnie aktywnych, których niewielka ilość wystarcza, by przyspieszyć, bądź spowolnić metabolizm, czy też zahamować wzrost. Bez jodu proces tworzenia hormonów przebiega patologicznie przez co tracą one swoje właściwości. 

Cdn.

Dołącz do nas na facebooku
Projekt i wykonanie: www.mbmprojekt.pl